S&OP (Sales and Operations Planning) kavramı 1960’lardan itibaren kullanılan bir terim. Kısaca anlatmak gerekirse, bir fabrikanın farklı fonksiyonlarındaki karar verme mekanizmasında yer alan yöneticilerin bir araya gelerek, orta ve uzun vadede fabrikanın tüm fonksiyonlarının (üretim, satış, tedarik, finans vb.) aynı amaç uğruna koordineli bir şekilde çalışmasını sağlamaya yönelik bir faaliyet olarak açıklayabiliriz.

Globalleşme sonucunda, biliyoruz ki iş dünyasındaki süreçler on sene önceki duruma göre çok daha karmaşık bir durumda. Bu durumun en doğrudan etkilediği fonksiyon ise Tedarik Zinciri Yönetimidir. Ortaya çıktığı günlerde, S&OP sadece talep ile arzın meydan savaşı şeklinde gerçekleşirken, iş dünyasının karmaşıklaşması sonucu bu süreci, mevcut tahmin edilen satış rakamlarına ve hedeflenen stok miktarına bağlı kalarak, üretim seviyesinin belirlenmesi, buna bağlı olarak da gerekli hammadde ve yarı mamullerin tedariki, üretim sürecinde ihtiyaç duyulacak insan gücünün planlanması ve tüm bu faaliyetler için yeterli finansal gücün oluşturulması şeklindeydi. Fakat küreselleşmek her şeyi olduğu gibi bu süreci de değiştirdi. Temeller yine aynı kalmakla beraber, artık S&OP daha karmaşık süreçleri yönetebilecek kapasitede olmalı.

Entegre edilmiş bu iş sürecinde, S&OP süreci artık, Pre S&OP olarak adlandırılan, ön hazırlık aşaması ile desteklenmeli. Pre S&OP sürecini üç aşamada ele alabiliriz;

1. Talep odaklı Pre S&OP
2. Arz odaklı Pre S&OP
3. Finans odaklı Pre S&OP

Talep odaklı Pre S&OP sürecinde, piyasadan firmanın ürünlerine olan talep bilgisi toplanır. Bu noktada toplanan ham bilgiler, analiz edilmeli, doğrudan satın alma eylemine dönüşecek olan gerçek talep miktarı elde edilmelidir. Zira ham olarak toplanan talep bilgileri, birçok şartlar altında değişebileceği için, firmaların üretim sürecini planlamakta kullanacağı, satış tahminleri, işlenmiş ve gerçekleşecek bilgiler olmalıdır.

Arz odaklı Pre S&OP süreci ise, talep odaklı Pre S&OP sürecinden sonra başlar. Bu süreçte, elde olan satış tahminleri ile, üretim kapasitesi, üretim planı ve envanter miktarları ile karşılaştırılıp farklı senaryolara bağlı olarak talebi karşılama durumu analiz edilir, ve mevcut satış tahminlerini karşılayacak bir üretim planı oluşturulur.
Son olarak Finans odaklı S&OP ise ilk iki sürecin tamamlanması sonucu oluşan bilgilerin fabrikanın finansal hedefleri ile karşılaştırılması tamamlanır. Bu aşamada finans fonksiyonunun daha ön plana çıkıp, nakit akışı hedefleri, karlılık hedefleri gibi önemli değerler gözetilmeli, ve bu hedeflere ters düşecek operasyonel fonksiyonlarda bulunulmasının engellenmesi hedeflenmelidir.

Bu süreçlerin tamamlanması ile beraber, tüm sorumlu departman yöneticilerinin katılacağı bir S&OP toplantısı ile, farklı alanlarda yapılan ön çalışmalar bir araya getirilir, gerekli güncellemeler yapılabilir ve her yöneticinin üstünde anlaşmaya vardığı plan kabul edilir ve yayınlanır.

Her süreçte olduğu gibi, bu süreçte de uygulama sonrası kontrollerin ve takibin yapılması gerekmektedir. Bu aşamaya Post S&OP diyebiliriz. Bu aşamada ise, farklı departmanların önemli performans indikatörlerinin (KPI) kullanılması sonucu, tahminlerin doğruluğu, gelir ve karlılık sapmaları, envanter değer ve miktar sapmaları gibi raporlarla, S&OP sürecinin etkinliği ve verimliliği analiz edilmelidir.

S&OP’nin gelişmesini karmaşıklaşan iş süreçlerinde ele aldıktan sonra, bir adım daha öteye gidip, global bir iş dünyasında S&OP süreci ile ilgili yapılabilecek iyileştirmeleri de bir sonraki yazımda paylaşmak istiyorum.

Erinç Atilla

Sitede yer alan yazılar, yazarların şahsi fikir ve görüşleri olup, hiçbir şekilde bağlı bulundukları kurumları bağlamamaktadır. Yazılar, yatırım danışmanlığı, denetim hizmeti kapsamında yer almamakta olup, bu tip hizmetler için profesyonel şirketlere başvurulması tavsiye edilmektedir.